scrol naar beneden door de gehele introductie

Waarom onderzoek naar hittestress? 

Dit onderzoek is ontstaan vanuit de gedeelde overtuiging dat hittestress een steeds belangrijker toekomstig risico vormt voor Nederlandse steden. Hoewel Nederland traditioneel vooral wordt benaderd vanuit waterveiligheid, overstromingsrisico’s en klimaatadaptatie rondom neerslag, wordt hitte een steeds urgenter vraagstuk. Juist omdat hittestress vaak minder zichtbaar is dan andere klimaatrisico’s, bestaat het gevaar dat de gevolgen pas serieus worden genomen wanneer de problemen al structureel aanwezig zijn. [1] [2].

Vanuit onze verschillende achtergronden kwamen wij ieder op een andere manier met dit onderwerp in aanraking. Elise van Herwaarden signaleerde vanuit haar ervaring bij ASR en INREV dat hittestress steeds vaker werd benoemd in beleidsstukken en investeringsgesprekken. Vanuit het perspectief van beleggers en vastgoedpartijen werd hitte steeds duidelijker gezien als een toekomstig risico voor vastgoed, leefbaarheid en waardeontwikkeling [3].. Tegelijkertijd viel op dat dit risico in de samenleving zelf nog niet altijd even concreet of urgent werd ervaren. Hittestress werd dus wel herkend op strategisch en institutioneel niveau, maar was nog niet altijd zichtbaar in het dagelijkse debat over wonen en stedelijke ontwikkeling.

Jiri Brakenhoff benaderde het onderwerp vanuit het perspectief van de woningcorporatie en zijn achtergrond in de architectuur. Vanuit die positie wordt vooral duidelijk dat de manier waarop we tegenwoordig bouwen mogelijk nieuwe kwetsbaarheden veroorzaakt. Woningen worden compacter, gevels vlakker, plattegronden dieper en installaties belangrijker. Tegelijkertijd verdwijnen soms passieve bouwkundige kwaliteiten, zoals natuurlijke ventilatie, schaduw, overstekken en bruikbare buitenruimten. Hierdoor kunnen woningen gevoeliger worden voor oververhitting, vooral in dichtbebouwde stedelijke gebieden en in de sociale huursector, waar bewoners vaak minder keuzevrijheid en minder financiële middelen hebben om zich tegen hitte te beschermen [4].

De urgentie van dit onderzoek ligt daarom in het beter begrijpen en verspreiden van kennis over hittestress als gevaar voor Nederland. Hitte is geen abstract klimaatscenario, maar een concreet risico voor gezondheid, woonkwaliteit, stedelijke leefbaarheid en sociale ongelijkheid. Kwetsbare groepen, zoals ouderen, mensen met een laag inkomen, bewoners van kleine of slecht geventileerde woningen en mensen in versteende buurten, lopen daarbij extra risico.

Daarom richt dit onderzoek zich niet alleen op de Nederlandse situatie, maar kijkt het ook naar landen en steden waar men al langer te maken heeft met extreme hitte. Door te onderzoeken hoe andere stedelijke contexten omgaan met hittestress, kunnen we beter begrijpen welke maatregelen effectief zijn, welke fouten voorkomen kunnen worden en welke strategieën mogelijk toepasbaar zijn in Nederland.

De centrale vraag is daarbij: wat kunnen Nederlandse steden leren van gebieden waar hittestress al langer een zichtbaar en urgent probleem is? Daarbij gaat het niet om het één-op-één kopiëren van oplossingen, maar om het vertalen van relevante inzichten naar de Nederlandse context. Nederlandse steden hebben hun eigen bouwcultuur, klimaat, regelgeving, woningmarkt en sociale huursector. Juist daarom is het belangrijk om kritisch te onderzoeken welke lessen bruikbaar zijn en hoe deze kunnen bijdragen aan gezondere, koelere en toekomstbestendige woonomgevingen.


[1] Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut. (2023). KNMI’23-klimaatscenario’s.

[2] Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (z.d.). Nationaal Hitteplan.

[3] INREV. (2025). Navigating physical climate risk in real estate: From assessment to adaptation.

[4] Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. (2026, 4 maart). Energieprestatie-indicatoren — BENG.



Methodiek observaties

Om de sociale structuren en omgang met hitte in Santiago en Tokyo beter te leren begrijpen, hebben we in beiden steden de metrolijn als fysieke en metaforische doorsnede en verbindingsader van de stad als uitgangspunt genomen. In beide steden loopt een belangrijke OV-lijn van oost naar west. In Santiago is dit Metro Linea 1, in Tokyo is dit de JR Chuo-Sobu line. 
Metro Santiago

Binnen de stedelijke ontwikkeling van Santiago kreeg de metro een centrale én symbolische rol. De eerste lijn werd in 1975 geopend en het netwerk werd later een belangrijk structurerend element van het openbaar vervoer in de metropool [1].

De metro moet echter niet alleen als vervoersinfrastructuur worden begrepen. Door haar rol in dagelijkse mobiliteit, toegang tot werk en ruimtelijke verdeling van voorzieningen is zij nauw verbonden met sociale ongelijkheid. In Santiago zijn autobezit en welvaart sterk geconcentreerd in oostelijke, rijkere gemeenten, terwijl lagere inkomensgroepen vaker afhankelijk zijn van openbaar vervoer en langere reistijden hebben [2].

Deze sociale lading werd zichtbaar tijdens de protesten van 2019. Een verhoging van de metro prijs leidde tot studentenprotesten en groeide uit tot bredere nationale protestbewegingen rond ongelijkheid, sociale rechtvaardigheid en kritiek op het neoliberale model.

De metro van Santiago functioneert als een politiek symbool van toegang, uitsluiting en herverdeling. Tariefverhogingen of beperkingen in dienstverlening raken vooral groepen die weinig alternatieven hebben, waardoor openbaar vervoer onderdeel wordt van bredere conflicten over publieke ruimte, stedelijke investeringen en economische rechtvaardigheid.


[1] Biblioteca Nacional de Chile. (z.d.). Metro de Santiago. Memoria Chilena.

[2] Sagaris, L., & Tiznado-Aitken, I. (2018). Ella se mueve segura / She moves safely: A study on women’s personal security and public transport in Santiago, Chile. FIA Foundation.

Metro Tokyo

Het openbaar vervoerssysteem van Tokyo, met zijn uitgebreide metro- en spoorwegnetwerk, is essentieel voor het functioneren van de stad en wordt wereldwijd geprezen om zijn efficiëntie en bereik. Tegelijkertijd weerspiegelt het systeem sociale ongelijkheid: lagere inkomensgroepen wonen vaak verder van hun werk en zijn afhankelijk van lange, intensieve pendeltrajecten. Tijdens hittegolven vergroot dit de fysieke belasting, vooral in drukke en onvoldoende gekoelde treinen en stations.