Zomers in Japan zijn de afgelopen jaren zo heet geworden dat er een nieuw woord is geïntroduceerd voor ondraaglijk warm weer: Kokushobi.¹ Temperaturen lopen hier op tot boven de 40°C, wat vaak gepaard gaat met een hoge luchtvochtigheid. In Tokyo versterkt het stedelijk hitte-eilandeffect de intensiteit van hitte, en koelt het ‘s nachts nauwelijks af. Dit heeft grote gevolgen voor de volksgezondheid, maar ook voor de productiviteit en het energiegebruik van de stad.²
De impact van hitte is ongelijk verdeeld. Vooral bewoners in het noorden en oosten van Tokyo hebben hier veel last van. Deze gebieden zijn over het algemeen dichtbebouwd met compacte woningen, er wonen veel ouderen en het inkomen is lager dan in de rest van de stad. Daarbij is de oppervlaktetemperatuur hoog, mede doordat er weinig groen en schaduwrijke plekken zijn. Verkoeling zoeken in de publieke ruimte is dus vaak lastig.³
Tijdens hete periodes verplaatst het dagelijks leven zich daarom vaker naar binnen.⁴ Vanwege de extreme weersomstandigheden is airconditioning vaak de enige manier om een leefbare binnentemperatuur te creëren. De afhankelijkheid van deze technologie zorgt voor nieuwe vormen van ongelijkheid. Voor ouderen en alleenstaanden kan langdurig verblijf binnenshuis sociale isolatie versterken,⁵ terwijl huishoudens met lagere inkomens vaker moeite hebben de bijkomende energiekosten te betalen.⁶
Hoewel de inkomensverschillen in Japan kleiner zijn dan in bijvoorbeeld Santiago, maakt het in Tokyo dus nog steeds veel uit waar en hoe iemand woont.
Voor de ruimtelijke ongelijkheid is al in de 17e eeuw de basis gelegd. Tokyo (toen nog Edo) groeide uit tot politiek centrum onder het Tokugawa-shogunaat. De stad werd hiërarchisch georganiseerd, waarbij sociale groepen gescheiden leefden. Samoerai en bestuurlijke elites woonden vooral in de hoger gelegen, westelijke delen van de stad (Yamanote). Ambachtslieden en arbeiders zich vestigden in dichter bebouwde laaggelegen gebieden in het Noorden en Oosten (Shitamachi),⁷ dicht bij de rivier en industrie. Deze laaggelegen wijken waren economisch belangrijk, maar ook kwetsbaarder voor branden, overstromingen en slechte hygiënische omstandigheden.
Na de Meiji-restauratie in 1868 groeide Tokyo snel. Nieuwe spoorlijnen en industriegebieden trokken grote aantallen arbeiders aan, die zich vestigden in compacte woonwijken rondom infrastructuur en fabrieken. Welvarende groepen verhuisden juist vaker naar ruimere en groenere Yamanote-delen van de stad.⁸
In de twintigste eeuw werd Tokyo meerdere keren zwaar getroffen door rampen. De Grote Kantō-aardbeving van 1923 veroorzaakte tientallen branden die zich snel verspreidden door de dichtbebouwde, grotendeels houten Shitamachi.⁹ Hoewel de wederopbouw kansen bood voor modernisering, bleef die door financiële en politieke beperkingen uit: veel buurten werden opnieuw dicht bebouwd, vaak met houten woningen.¹⁰ Tijdens de Amerikaanse brandbombardementen in de Tweede Wereldoorlog bleken deze wijken opnieuw kwetsbaar, en brandden grote delen af.¹¹
Na de oorlog troffen tyfoons en overstromingen van de Sumida-rivier deze laaggelegen delen. Zo ontstond een patroon waarin Noord- en Oost-Tokyo telkens werden verwoest, herbouwd en verdicht. De wederopbouw vond in toenemende mate plaats onder economische en technologische druk. Efficiënt ruimtegebruik werd een belangrijk uitgangspunt, waardoor Tokyo zich ontwikkelde tot een extreem dichtbebouwde stad, met relatief weinig publieke ruimte en groen.¹²
¹ NOS, Ondraaglijk warm weer heet in Japan voortaan ‘kokushobi’ (Hilversum: NOS, 2026), beschikbaar via: https://nos.nl/artikel/2610967-ondraaglijk-warm-weer-heet-in-japan-voortaan-kokushobi
² Jinyu He e.a., Projected temperature-related mortality attributable to the urban heat island effect in the Tokyo Metropolitan Area stratified by age and geographical location (Environment International, 2025), beschikbaar via: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0160412025006725
³ Kinya Shiraishi, Toru Terada en Akito Murayama, Spatial assessment of heat vulnerability and socio-environmental inequities in Tokyo (Sustainable Cities and Society, 2026), beschikbaar via: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2210670726002076
⁴ Fredrick Otieno e.a., To stay or not to stay at home? The unintended consequences of heat protection advice for older adults (Social Science & Medicine, 2024), beschikbaar via: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S027795362400282X
⁵ Cabinet Secretariat Japan, Japan’s Efforts to Tackle Loneliness and Isolation (Tokyo: Government of Japan, 2024), beschikbaar via: https://www.cao.go.jp/kodoku_koritsu/pdf/shiryou1.pdf
⁶ Philippe Mesmer, Tokyo lowers water bills during summer to encourage residents to use air conditioning during heat waves (Parijs: Le Monde, 2025), beschikbaar via: https://www.lemonde.fr/en/environment/article/2025/05/24/tokyo-lowers-water-bills-during-summer-to-encourage-residents-to-use-air-conditioning-during-heat-waves_6741603_114.html
⁷ Edward Seidensticker, Low City, High City: Tokyo from Edo to the Earthquake (Harvard University Press, 1983).
⁸ Paul Waley, Moving the Margins of Tokyo (Urban Studies, 2002), beschikbaar via: https://www.jstor.org/stable/43196947
⁹ J. Charles Schencking, The Great Kantō Earthquake and the Chimera of National Reconstruction in Japan (Columbia University Press, 2013).
¹⁰ Andre Sorensen, The Making of Urban Japan: Cities and Planning from Edo to the Twenty-First Century (Routledge, 2002).
¹¹ Cary Karacas, Place, Public Memory, and the Tokyo Air Raids (Geographical Review, 2010), beschikbaar via: https://www.jstor.org/stable/25741185
¹² Carola Hein, Jeffry M. Diefendorf en Ishida Yorifusa red., Rebuilding Urban Japan After 1945 (Palgrave Macmillan, 2003)